تغییر جامعه از کجا شروع می‌شود؟؛ درس تازه‌ای درباره قدرت کنش‌های کوچک

یک فریضه با هزار اثر؛ از مسئولیت فردی تا اصلاح تمدنی

تغییر جامعه از کجا شروع می‌شود؟؛ درس تازه‌ای درباره قدرت کنش‌های کوچک

29 آبان 1405 نظر (0)
درس «از یک تذکر تا یک تمدن» با هدف بازخوانی عمیق‌تر فریضه امر به معروف و نهی از منکر در مرکز آموزش مجازی دانشگاهیان منتشر شد. این دوره با عبور از نگاه محدود به تذکردادن، به نقش رفتارهای فردی در اصلاح فضای اجتماعی، مسئولیت مردم، نخبگان و حاکمان و همچنین...

مرکز آموزش مجازی دانشگاهیان، درس جدیدی با عنوان «از یک تذکر تا یک تمدن»  با تدریس علی سرلک، کارشناس صدا و سیما در حوزه تعلیم و تربیت اسلامی و خانواده منتشر کرد؛ دوره‌ای که با نگاهی متفاوت به فریضه امر به معروف و نهی از منکر، تلاش می‌کند این مفهوم دینی را از برداشت‌های محدود و رایج فراتر ببرد و ابعاد فردی، اجتماعی و تمدنی آن را تبیین کند. این درس با طرح پرسش‌هایی درباره حدود مسئولیت افراد، شیوه اثرگذاری رفتارهای کوچک و نقش گروه‌های مختلف جامعه، مخاطبان را به بازاندیشی در یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های اجتماعی در اسلام دعوت می‌کند.

امر به معروف؛ فراتر از تذکر دادن

امر به معروف و نهی از منکر در ذهن بسیاری از افراد، بیشتر با تذکر مستقیم به دیگران و مواجهه با رفتارهای نادرست شناخته می‌شود؛ درحالی‌که این فریضه در منظومه معارف اسلامی، مفهومی گسترده‌تر دارد و می‌تواند در اصلاح رفتار فردی، تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی و شکل‌گیری فرهنگ عمومی جامعه نقش‌آفرین باشد.

درس «از یک تذکر تا یک تمدن» با همین رویکرد، به بازخوانی جایگاه این فریضه می‌پردازد و این پرسش را مطرح می‌کند که چگونه یک رفتار کوچک و یک کنش آگاهانه می‌تواند در مسیری گسترده‌تر به اصلاح فضای اجتماعی و آبادانی جامعه منجر شود. در این دوره همچنین جایگاه امر به معروف و نهی از منکر به‌عنوان «ام‌الفرائض» و نسبت آن با قیام امام حسین(ع) مورد توجه قرار می‌گیرد.

از پنجره شکسته تا معماری خوبی‌ها

یکی از محورهای قابل‌توجه این دوره، استفاده از مفهوم «پنجره شکسته» برای توضیح تأثیر رفتارهای کوچک بر فضای عمومی جامعه است. بر اساس این نگاه، بی‌توجهی به ناهنجاری‌های کوچک می‌تواند زمینه گسترش و عادی‌شدن آن‌ها را فراهم کند؛ همان‌طور که توجه به رفتارهای مثبت و تقویت خوبی‌ها می‌تواند در شکل‌گیری محیطی سالم‌تر و مسئولانه‌تر اثرگذار باشد.

در این درس، مخاطبان با ابعاد مختلف این فریضه آشنا می‌شوند و می‌آموزند که اصلاح اجتماعی صرفاً به برخورد با رفتارهای نادرست محدود نیست؛ بلکه ساختن و تقویت فضای عمومی مبتنی بر خوبی‌ها نیز بخشی از این مسئولیت به شمار می‌رود.

مسئولیت هر فرد کجاست؟ از مردم تا نخبگان و حاکمان

یکی از چالش‌های مهم در اجرای امر به معروف و نهی از منکر، شناخت حدود مسئولیت و تشخیص شیوه درست اقدام است. همه افراد و نهادها در موقعیت یکسانی قرار ندارند و نمی‌توان از مردم، نخبگان و حاکمان انتظار یا مسئولیتی کاملاً مشابه داشت.

این دوره با تفکیک سه سطح مسئولیت، به بررسی نقش مردم، نخبگان و حاکمان در مواجهه با معروف‌ها و منکرها می‌پردازد. هدف آن است که مخاطب بتواند جایگاه و وظیفه خود را بهتر بشناسد و از برداشت‌های نادرست درباره مسئولیت فردی و اجتماعی فاصله بگیرد.

چه زمانی باید اقدام کرد؟ اهمیت احتمال تأثیر

بخش دیگری از محتوای آموزشی به مفاهیمی مانند «احتمال تأثیر» و «واجب توسلی» اختصاص دارد؛ مفاهیمی که در فهم چگونگی انجام این فریضه اهمیت دارند. در این چارچوب، مخاطب با این مسئله روبه‌رو می‌شود که مسئولیت دینی و اجتماعی افراد چگونه باید با شرایط، موقعیت و امکان اثرگذاری سنجیده شود.

این نگاه کمک می‌کند امر به معروف و نهی از منکر نه به کنشی شتاب‌زده و بدون شناخت، بلکه به اقدامی آگاهانه، مسئولانه و متناسب با موقعیت تبدیل شود. همچنین این پرسش مطرح می‌شود که آیا مسئولیت ما تنها زمانی معنا دارد که نتیجه نهایی اقدام خود را مشاهده کنیم یا اصل انجام وظیفه نیز اهمیت مستقلی دارد؟

پنج گام برای فهم یک مسئولیت اجتماعی

درس «از یک تذکر تا یک تمدن» در پنج جلسه آموزشی تنظیم شده است:

  • جلسه اول؛ از پنجره شکسته تا معماری خوبی‌ها: بررسی تأثیر رفتارهای کوچک بر فضای اجتماعی و فرهنگ عمومی

  • جلسه دوم؛ تنها نماندن در میدان خوبی‌ها: توجه به نقش همراهی و مسئولیت جمعی در تقویت معروف‌ها

  • جلسه سوم؛ یک فریضه، هزار اثر: بازخوانی جایگاه و آثار فردی و اجتماعی امر به معروف و نهی از منکر

  • جلسه چهارم؛ سه سطح، یک مسئولیت: شناخت تفاوت مسئولیت مردم، نخبگان و حاکمان

  • جلسه پنجم؛ از احتمال اثر تا مسئولیت عمل: آشنایی با مبانی اقدام آگاهانه و مفاهیمی مانند احتمال تأثیر و واجب توسلی

این دوره برای دانشجویان و جوانان، فعالان فرهنگی و اجتماعی، استادان و علاقه‌مندان به مباحث دینی و اجتماعی و همچنین مدیران و مسئولانی طراحی شده است که به دنبال شناخت دقیق‌تر مبانی و حدود مسئولیت‌ها در این حوزه هستند.

درس «از یک تذکر تا یک تمدن» با رویکردی آموزشی و تحلیلی، فرصتی برای بازنگری در فهم یکی از مهم‌ترین فریضه‌های اجتماعی اسلام فراهم می‌کند؛ نگاهی که در آن، اصلاح جامعه تنها از تذکر به دیگران آغاز نمی‌شود، بلکه با شناخت مسئولیت، تقویت خوبی‌ها و اقدام سنجیده معنا پیدا می‌کند.

هادی شهبازی، رئیس مرکز آموزش مجازی دانشگاهیان، با اشاره به ضرورت بازخوانی مفاهیم دینی متناسب با مسائل جامعه امروز اظهار داشت: «امر به معروف و نهی از منکر را نباید صرفاً در تذکر دادن به دیگران خلاصه کرد. این فریضه، ناظر به مسئولیت همگانی در ساختن و تقویت فضای سالم اجتماعی است؛ مسئولیتی که از اصلاح رفتارهای فردی آغاز می‌شود و می‌تواند در مسیر شکل‌گیری یک جامعه آگاه و مسئولیت‌پذیر اثرگذار باشد.»

شاید آغاز یک تغییر بزرگ، همان رفتار کوچکی باشد که امروز از کنار آن بی‌تفاوت عبور می‌کنیم.

 مشاهده درس «از یک تذکر تا یک تمدن» و ثبت‌نام